Đầu hồ – trò chơi vương giả

Web Du lịch Huế – Đầu hồ là tên gọi một trò chơi của các vua quan và giới thượng lưu vào triều nhà Nguyễn. “Đầu” nghĩa là “ném” và “hồ” là “cái bình”. Chơi Đầu hồ là ném cái phi tiêu cho lọt vào trong miệng bình. Nhưng không phải ném trực tiếp, mà lại ném gián tiếp qua một dụng cụ khác nữa. Người chơi cầm những mũi tên và ném sao cho những mũi tên vào một mảnh ván gọi là con cóc, sao cho mũi tên bật lên cao và bay lọt vào miệng chiếc bình gỗ cổ cao đặt cách mảnh ván không xa.

Đây là trò chơi khó, chỉ dành cho những xảo thủ khéo léo mà thôi. Trong khi đó, chơi Đầu hồ kiểu Trung Hoa thì giản đơn hơn: người chơi chỉ việc ném những mũi tên lọt vào miệng chiếc hồ làm bằng sứ hay bằng pháp lam.

tro_choi_vuong_gia_nguyen_dau_ho_04

Trò chơi cung đình Nguyễn

Về xuất xứ

Đây là trò chơi xuất xứ từ Trung Hoa được cách tân dưới triều Nguyễn. Trong số các vua quan triều Nguyễn, vua Tự Đức là người thích chơi và chơi giỏi nhất môn thể thao cung đình này. Người thứ hai là vua Bảo Đại – dù là vị vua này thích chơi các trò chơi Tây Phương như bắn cung, tennis, cầu lông.

Dụng cụ chơi Đầu hồ

Các dụng cụ chơi khá đơn giản, nhưng chơi thì rất khó. Dụng cụ gồm 3 thứ: cái bình, những phi tiêu và một miếng ván nhỏ.

Bình: Như bầu rượu, cao lớn, thường làm bằng sứ hoặc kim lọai, bên ngoài có trang trí. Chiều cao của bình là 65 cm, đường kính 5 cm.

Phi tiêu: Còn gọi là thẻ, gồm 12 chiếc tượng trưng cho 12 tháng trong năm, độ dài của phi tiêu tùy thuộc vào người chơi ngằn nhất là 40 cm và dài nhất là 80 cm.

Con cóc: Giữa khoảng cách từ chỗ người đứng chơi đến vị trí của bình, còn đặt một miếng ván bằng gỗ kiền, thường được gọi một cách nôm na là con cóc, với diện tích mặt bằng khoảng 25 cm × 40 cm và cao chừng 5 cm. Miếng ván này được dùng để đầu phi tiêu được ném xuống sau khi người chơi cho nó nhún nhiều lần trên tay rồi cho bung ra khỏi tay, và phi tiêu dội ngược lên về phía bình để rơi vào miệng của nó.

tro_choi_vuong_gia_nguyen_dau_ho_01

Đầu hồ trưng bày tại Bảo tàng Mỹ Thuật Cung Đình Huế

Không gian chơi Đầu hồ

Đầu hồ được vua quan, giới thuợng lưu ưu chuộng. Người chơi phải hết sức khéo léo và tinh tế trong việc tính toán chính xác cự ly và độ nhún của phi tiêu. Trò chơi diễn ra tại các cung đình, sân đình trống, các vua quan tập trung lại và trò chơi không có tính sát phạt, người thắng sẽ được thưởng vài món quà lưu niệm và người thua thì sẽ phạt bằng vài ly rượu.

Trò chơi Đầu hồ của người Hoa và trò chơi Đầu hồ của triều Nguyễn tương đối giống nhau. Chỉ khác trò chơi của người Hoa không có con cóc và dễ chơi hơn Đầu hồ của triều Nguyễn.

Tại Bảo tàng Mỹ thuật Cung đình Huế hiện nay vẫn còn lưu giữ rất nhiều dụng cụ chơi Đầu hồ, trong đó có nhiều hiện vật vẫn còn trôi nổi trên thị trường buôn bán cổ vật và nằm tại một số bảo tàng của Pháp.

tro_choi_vuong_gia_nguyen_dau_ho_03

Bình đầu hồ – Bảo tàng mỹ thuật cung đình Huế

Đầu hồ thứ nhất được đúc bằng đồng mạ vàng, trang trí bằng cách chạm nổi các hoa lá và thếp các màu xanh, vàng, lục và đeo một cặp tua màu vàng và đỏ. Ở cổ bình, gắn một vòng ngọc rất đẹp và được trang trí những viên ngọc thạch quí giá cùng những mảnh thủy tinh đủ màu. Bình không có đáy, kê trên ba chân, trong đó có một cái trống nhỏ. Bình cao 61 cm, đặt trên một đế gỗ sơn son cao 45 cm.
Đầu hồ thứ hai đúc bằng đồng thau, mặt ngoài đen sẫm, dáng thẳng hơn, nhưng trang trí cực kỳ phong phú. Rất nhiều viên ngọc thạch được đính lên bình cũng như lên đế của nó.
Đầu hồ thứ ba bằng gỗ, sơn mài màu đen, có cẩn xà cừ, nhưng trang trí tương đối đơn giản.

tro_choi_vuong_gia_nguyen_dau_ho_09

Đầu hồ

Luật chơi đầu hồ về cơ bản có thể hình dung như sau: Người chơi cầm mũi tên, đứng cách chiếc bình một đoạn và ném sao cho mũi tên rơi trúng vào mình con cóc gỗ rồi nẩy lên rơi lọt vào miệng bình đặt ở phía sau thì thắng cuộc (xem thêm ảnh mô tả luật chơi ở trên).

Đây là trò chơi khó, người chơi ngoài việc phải biết tính toán khoảng cách và độ nẩy của mũi tên còn phải kết hợp với kĩ thuật ném thật khéo léo, chính xác thì mới có thể đưa được mũi tên vào cái miệng nhỏ xíu của chiếc bình ở xa. Tương truyền, ngày xưa vua Tự Đức (1829 – 1883) và Bảo Đại (1913 – 1997) là hai người chơi rất giỏi môn thể thao cung đình này. Đầu hồ là một thú chơi tao nhã, không mang tính sát phạt, người thắng được thưởng quà, kẻ thua thường bị phạt vài ba chén rượu để làm vui.

tro_choi_vuong_gia_nguyen_dau_ho_08

Đầu hồ

Kể từ khi nhà Nguyễn sụp đổ, kết thúc triều đại phong kiến cuối cùng ở Việt Nam vào năm 1945, trò chơi đầu hồ từ đó cũng mai một dần. Mãi cho đến gần đây, trò chơi này mới được phục hồi và đưa vào phục vụ du khách tại các kì Festival Huế. Hiện tại Bảo tàng Mĩ thuật Cung đình Huế vẫn còn lưu giữ khá nhiều bộ đồ chơi đầu hồ. Ngoài ra, một số gia đình thuộc dòng dõi Tôn thất (hậu duệ của hoàng tộc Nguyễn) hiện sống ở Huế vẫn còn lưu giữ được những bộ đồ chơi đặc biệt này./.

Loading Facebook Comments ...
Scroll To Top