Khu nghĩa địa Thái giám ở Việt Nam

Cách TP Huế khoảng 5 km về phía Tây Nam, tại thôn Dương Xuân Thượng III, xã Thủy Xuân, tỉnh Thừa Thiên – Huế, nghĩa địa các hoạn quan triều Nguyễn nằm trầm mặc trong khuôn viên chùa Từ Hiếu với bốn bề cây cối um tùm.

Rêu phong phủ dày cổng chính

Rêu phong phủ dày cổng chính

Theo sử sách, đời vua Thiệu Trị năm 1843, thái giám Châu Phước Năng đã góp công đức vào chùa Từ Hiếu với mong muốn khi sống cảnh đời tủi hổ thì khi chết còn có nơi nương nhờ nhang khói. Kể từ đó, chùa Từ Hiếu còn có tên là chùa Thái giám. Đến thăm nghĩa địa hôm nay, khách lữ hành sẽ thấy một khu lăng mộ với tất cả 25 ngôi mộ được chia thành 3 hàng theo chức sắc của mỗi người khi sinh thời. Hàng đầu tiên là những ngôi mộ lớn nhất được đắp xây kiên cố nằm đơn lẻ từng mộ. Hàng thứ 2 nhỏ hơn và nằm từng cặp với nhau, hàng thứ ba nhỏ nhất, chia thành từng cụm 3 mộ. Mỗi mộ như vậy được gắn một tấm bia đá bằng chữ Hán ghi rõ tên, tuổi, ngày mất. Tuy nhiên có 2 ngôi mộ không được xây đắp, đó là những “mộ gió” chỗ để dành sẵn cho 2 hoạn quan vào thời điểm đó.

Khu nghĩa địa này nằm trong một mảnh đất hình chữ nhật có diện tích gần 1.000m2, được bao quanh bởi bốn bức tường dày 0,79m; cao 1,78m, mặt trước trổ 3 cánh cổng lớn.

Khu nghĩa địa này nằm trong một mảnh đất hình chữ nhật có diện tích gần 1.000m2, được bao quanh bởi bốn bức tường dày 0,79m; cao 1,78m, mặt trước trổ 3 cánh cổng lớn.

Những ngôi mộ này được bao bọc bằng một dãy tường rào cao 1,78 mét, dài 26,03m, rộng 19,05m với tam quan uy nghiêm. Cổng chính giữa là một ngôi miếu có đặt một lư hương lớn trước có tấm bia đá được dựng từ năm 1901 do Cao Xuân Dục soạn. Đó là lời khắc với tâm sự hết sức cảm động, rằng: “trong khi sống chúng tôi sẽ tìm thấy ở đây sự yên lặng, khi đau ốm chúng tôi đến đây lánh mình và sau khi chết chúng tôi được an táng cùng nhau. Sống hay chết, ở đây chúng tôi đều được yên tĩnh”. Triều đình triều Nguyễn, có khoảng 200 thái giám. Trong gia đình có hoạn quan được ăn lộc vua, nhân dân trong làng đó được miễn sưu thuế trong 3 năm. Bộ Lễ trong triều có trách nhiệm ghi danh, thống kê “giám sanh” trên tất cả địa phương rồi tiến lên vua. Triều Nguyễn cũng quy định trang phục riêng cho Thái giám: cấp cao áo màu lục, cấp thấp áo màu lam, các quy định về chức tước cũng hết sức rõ ràng, gồm 5 bậc như quảng vụ, điển sự, cung phụng… theo đó, quy định về số gạo và tiền được hưởng hàng tháng cũng khác nhau.

Nấm mồ quạnh quẽ của các hoạn quan

Nấm mồ quạnh quẽ của các hoạn quan

Đời sống một hoạn quan khi vào triều là những giờ canh cho vua ân ái với các phi nữ, họ cẩn thận ghi chép lại những cuộc mây mưa cho hoàng thượng. Chính do có dịp gần gũi với nhà vua cho nên trong lịch sử đã có nhiều hoạn quan là những đại thần xu nịnh. Trên tấm bia ghi vào ngày 17/3/1836 tại Văn miếu (Đại Nội, TP Huế) vẫn còn bài dụ của vua Minh Mạng đại ý là để hạn chế vai trò và quyền lực của thái giám trong Tử Cấm Thành. Ngoài ra, triều đình còn dành riêng cho các thái một cung gọi là Cung Giám viện ngoài Đại Nội (nay nằm ở góc đường Đặng Thái Thân và Đoàn Thị Điểm) để dưỡng bệnh.

Nằm trong một góc khuôn viên rộng lớn và tĩnh mịch của chùa Từ Hiếu - ngôi chùa nổi tiếng cách Hoàng thành Huế 7km về phía Tây Nam - có một khu nghĩa địa đặc biệt: nghĩa địa của các vị thái giám nhà Nguyễn.

Nằm trong một góc khuôn viên rộng lớn và tĩnh mịch của chùa Từ Hiếu – ngôi chùa nổi tiếng cách Hoàng thành Huế 7km về phía Tây Nam – có một khu nghĩa địa đặc biệt: nghĩa địa của các vị thái giám nhà Nguyễn.

Trong lịch sử vẫn có nhiều vị quan thái giám có công lớn với quốc gia như: Lý Thường Kiệt (1019- 1105) phục vụ 3 đời nhà Lý, nổi danh với chiến công phá Tống bình Chiêm. Thời vua Gia Long có Tả thần – khai quốc tướng công Lê Văn Duyệt (1763-1832). Tuy nhiên đến thời Minh Mạng thì ông bị thất sủng, năm 1824, vua ban chiếu chỉ các hạt hạn chế tuyển chọn thái giám vào cung.

Các ngôi được sắp xếp theo chức tước từng vị quan khi còn sinh thời

Các ngôi được sắp xếp theo chức tước từng vị quan khi còn sinh thời

Cũng như số phận chung của các hoạn quan phong kiến, vào triều Nguyễn họ là những người thiệt thòi, sống trong nỗi cô đơn, buồn tủi hơn những triều đại trước rất nhiều. Họ bị kỳ thị, bị gạt ra khỏi đời sống như những con người biến thái của xã hội đương thời. Cho đến lúc chết, họ mới được lấy “của quý” về mang theo về “chín suối”. Sau năm 1945, khi vua Bảo Đại thoái vị trao ấn kiếm cho cách mạng, thái giám nhanh chóng rơi vào quên lãng. Và nghĩa trang thái giám trong khuôn viên chùa Từ Hiếu có lẽ cũng ít ai biết.

Một số bia vẫn còn rõ những hàng chữ khắc tên tuổi, quê quán, chức danh, ngày mất... của viên thái giám.

Một số bia vẫn còn rõ những hàng chữ khắc tên tuổi, quê quán, chức danh, ngày mất… của viên thái giám.

Khi đến thăm thu nghĩa địa này, cảnh tượng khác xa với những gì chúng tôi nghĩ, khu nghĩa địa sẽ đồ sộ với những bờ tường cao được chạm trổ rồng phượng nhưng thực ra nó chỉ như một phế tích, cảnh vật hoang tàn. Theo thời gian khu nghĩa địa dần xuống cấp trầm trọng. Mặc dù nằm trong chùa Từ Hiếu hữu tình nhưng khách thập phương khi đến chùa chỉ quan tâm đến cúng bái, hành lễ tâm linh chứ ít ai để ý đến đống đổ nát đó.

Bên ngoài khu nghĩa địa của các thái giám còn rất nhiều những ngôi mộ khác của các cung tần, mỹ nữ từng sống trong cung đình nhà Nguyễn. Theo lệ, hàng năm cứ đến rằm tháng 11, chùa Từ Hiếu lại tổ chức ngày giỗ chung để tưởng nhớ những người đã mất được chôn trong khuôn viên chùa, không kể đó là thái giám hay người thường...

Bên ngoài khu nghĩa địa của các thái giám còn rất nhiều những ngôi mộ khác của các cung tần, mỹ nữ từng sống trong cung đình nhà Nguyễn. Theo lệ, hàng năm cứ đến rằm tháng 11, chùa Từ Hiếu lại tổ chức ngày giỗ chung để tưởng nhớ những người đã mất được chôn trong khuôn viên chùa, không kể đó là thái giám hay người thường…

Nghĩa địa hoạn quan tại Huế không chỉ là một khối kiến trúc độc đáo mà nó còn là nghĩa địa duy nhất Việt Nam ghi dấu một tầng lớp từng tồn tại và phục vụ cho giai cấp phong kiến thống trị trong lịch sử. Nhưng khi đến thăm khu nghĩa địa này nhiều người không khỏi bùi ngùi về nơi an táng của các hoạn quan. Chốn tôn nghiêm đó bị những kẻ vô tâm xâm hại bằng cách viết vẽ nguệch ngoạc, cỏ dại, rêu phong khắp nơi.

Những ngô mộ ở hai hàng phía sau có kích thước nhỏ hơn. Các ngôi mộ có bia đặt trên bục cao ở phía trước.

Những ngô mộ ở hai hàng phía sau có kích thước nhỏ hơn. Các ngôi mộ có bia đặt trên bục cao ở phía trước.

Tấm bia chữ Hán ghi lại tâm tư cảm động do Cao Xuân Dục soạn năm 1901

Tấm bia chữ Hán ghi lại tâm tư cảm động do Cao Xuân Dục soạn năm 1901

Cứ tình trạng trên kéo dài, một ngày không xa nghĩa địa đó cũng lặng lẽ biến mất như chính sự lặng lẽ của các hoạn quan. Thiết nghĩ, cơ quan chức năng nên khẩn trương có các biện pháp phục hồi, bảo tồn.

(Sưu tầm)

Loading Facebook Comments ...
Scroll To Top